วิจารณ์เรื่อง เจ้าจันทร์ผมหอม

เจ้าจันท์ผมหอม

           เจ้าจันท์ผมหอม นิราศพระธาตุอินทร์แขวน นวนิยายรางวัลซีไรต์ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๓๔ ซึ่งเป็นบทประพันธ์ ของ                   มาลา คำจันทร์ เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับการเดินทางหาสัจธรรมที่แท้จริงของชีวิต การเปลี่ยนแปลงของสังคม ความรักและหน้าที่ โดยเล่าถึงการเดินทางไปสักการะพระธาตุอินทร์แขวน ของเจ้าจันท์ การดำเนินเรื่องเป็นการเล่าเรื่องแบบสลับไปมามาระหว่างอดีตกับปัจจุบัน แต่เรื่องราวที่แท้จริงดำเนินไปแค่หนึ่งวัน  เพื่อให้ทราบถึงที่มาและลักษณะนิสัยของตัวละคร สาเหตุของการเดินทางในครั้งนี้ นอกจากนี้ยังมีเสน่ห์ในการใช้ภาษาถิ่นทางเหนือซึ่งเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวของหนังสือเล่มนี้ ทั้งยังมีความรู้ในด้านต่างๆ สอดแทรกภายในเรื่อง ถึงแม้จะดำเนินเรื่องแบบเยื้อนเย้อแต่ก็น่าติดตาม

               เจ้าจันท์ผมหอมใช้การพรรณนาธรรมชาติทั่วๆไปรอบตัว ในการเปิดเรื่อง เพื่อให้ผู้อ่านได้เข้าไปอยู่ในสภาพแวดล้อมภายในเรื่อง และรู้สึกถึงกลิ่นอายภาษาถิ่นทางภาคเหนือ เช่น ดั่งดาวใหญ่น้อยแย้มยิ้มหยอกเอินกัน บางดวงสุกขาวเหมือนตาสาวน้อยลอบแลบ่าวหนุ่มอยู่หลังแม่ เป็นต้น ด้วยการพรรณนาโดยที่โดนเด่นจึงทำให้ผู้อ่านเห็นภาพบรรยายกาศได้ชัดเจน สร้างจินตนาการให้ผู้อ่านได้ไม่น้อย ด้วยการใช้ภาษาที่วิจิตรและมีความละเอียด จึงดึงความสนใจผู้อ่านให้ติดตาม

               เหตุการณ์สำคัญที่ทำให้การเดินทางเกิดขึ้น คือความศรัทธาพระธาตุอินทร์แขวน ของ เจ้าจันท์ เพราะเมื่อครั้งแรกสาว เจ้าจันท์ป่วยหนักจนถึงขั้นไม่มีทางรักษาแล้ว แต่ด้วยความศรัทธาต่อพระธาตุจึงทำให้นางรอดพ้นจากอาการป่วยมาได้ ด้วยคำมั่นที่สัญญาที่ให้ไว้กับพระธาตุ เจ้าจันท์จึงไว้ผมยาวเพื่อนำไปสักการะแก่พระธาตุและเป็นการหาสัจธรรมของชีวิตและความรัก ด้วยเหตุนี้การเดินทางจึงเริ่มขึ้น

               ด้วยการดำเนินเรื่องสลับไปมาระหว่างอดีตกับปัจจุบันและการพรรณนาที่เยื้อนเย้ย ทำให้เรื่องราวดำเนินไปค่อนข้างช้ากว่าจะไปถึงจุดจบ แต่ด้วยภาษาจึงทำให้น่าติดตาม ทั้งเนื้อเรื่อง และพฤติกรรมของตัวละคร โดยเฉพาะพ่อเลี้ยงและเจ้าจันท์ ว่าจะลงเอยกันอย่างไร และรวมทั้งมีเหตุการณ์ที่มาขัดขวาง ซึ่งจะทำให้เห็นพฤติกรรมของตัวละครอย่างพ่อเลี้ยงมากขึ้นว่ามีนิสัยใจคอเป็นอย่างไร ซึ้งทำให้เจ้าจันท์และพี่เลี้ยงได้รู้ว่ามองพ่อเลี้ยงคนนี้ผิดไป เพราะแท้จริงแล้ว พ่อเลี้ยงไม่ใช่คนเลวร้ายอะไร ทั้งยังมีไมตรีจิตที่ดี รู้อ่อนน้อมถ่อมตน ไม่ถือตัว และให้เกียรติเจ้าจันท์อย่างยิ่ง

               ด้วยความศรัทธาที่นำพาเจ้าจันท์ เดินทางมาสักการะพระธาตุ ด้วยคำเล่าลือว่างามนักหนา ด้วยอิทธิฤทธิ์และความเชื่อต่างๆ ที่นางได้วาดฝันไว้ก่อนเดินทางมาถึงทำให้นางมีความหวัง แต่ความฝันเหมือนพังทลายลงเมื่อสิ่งที่อยู่ตรงหน้านางที่ใครๆ ว่างดงามนักนั้นกลับเหมือนซากพระธาตุเก่าๆ ผุผัง และมีขนาดเล็กนิดเดียว แต่ด้วยยังเชื่อในความศรัทธานางจึงตั้งใจเอาผมปูลอดพระธาตุอยู่ดี แต่ในใจนางรู้สึกท้อแท้เป็นยิ่งนัก แต่แล้วความจริงก็คือความจริง นางไม่สามารถเอาผมปูลอดได้ นางจึงค้นพบสัจธรรมที่แท้จริงของชีวิต ว่าสิ่งที่วาดฝันกับความจริงมันต่างกัน สิ่งที่เราเชื่อใช่ว่าจะเป็นจริงเสมอไป อาจเป็นแค่เรื่องงมงาย การกระทำในสิ่งที่ไม่สามารถเป็นจริงได้ก็เปรียบเสมือนเป็นการหลอกตัวเอง แรงศรัทธาในรักของเจ้าหล้าอินทะก็ไม่สามารถสัมฤทธิ์ผลได้ สิ่งที่อยู่ตรงหน้านี้คือความจริงอันเที่ยงแท้

               การเดินทางครั้งนี้ทำให้ชีวิตของหญิงนางหนึ่งเปลี่ยนไป ทั้งยังเข้าใจความเป็นจริงของชีวิตมากขึ้น ชีวิตของเราในบางครั้งอาจไม่ใช่ของเราทั้งหมด ส่วนหนึ่งของชีวิตเราคือครอบครัว ซึ่งเจ้าจันท์ก็ทำให้ประจักษ์แล้วในเรื่อง ชีวิตของแต่ละคนมีเส้นทางที่ต่างกัน การตั้งอยู่ในหลักแห่งความจริงจะเป็นสิ่งที่ทำให้เราดำรงชีวิตอยู่ได้ หาใช่อยู่เพียงในโลกแห่งความฝันซึ่งไม่มีใครรู้ว่ามันจะเกิดขึ้นจริงหรือไม่ เราไม่อาจกำหนดชะตาชีวิตของเราได้ทุกเรื่อง

               เจ้าจันท์ผมหอม เป็นนวนิยายอีกหนึ่งเรื่องที่สะท้อนมุมมองของชีวิตของมนุษย์จริงๆ การดำเนินชีวิตของคนเรา และภายในเรื่องยังแฝงด้วยเกร็ดความรู้ ทั้งจากวรรณคดีเรื่อง รามเกียรติ์ อิเหนา รวมถึงด้านการเปลี่ยนแปลงการปกครองซึ่งทำให้ครอบครัวเจ้าจันท์ต้องดิ้นรนมากขึ้น ทั้งการเลิกทาส การปกครองของต่างประเทศซึ่งเป็นความรู้แฝงภายในเรื่อง  ซึ้งนอกจากความเพลิดเพลินแล้วผู้อ่านยังจะได้รับความรู้จากเรื่องอีกมากมาย และสาระสำคัญที่ในเรื่องต้องการสื่อมากที่สุด คือ การที่มนุษย์เราควรตั้งอยู่กับโลกความจริง มีสติ เข้าใจหน้าที่ตนเองซึ่งจะนำพา บ้านเมืองให้สงบสุข ไม่หลงใหลไปกับสิ่งยั่วยุ ชีวิตย่อมพบแต่ความสุขสวัสดิ์อย่างแน่นอน